İSTANBUL – Türkiye’nin kültürel mirasını geleceğe taşıyan restorasyon şantiyelerinde, kış şartlarının ağırlaşmasıyla birlikte en kritik sürece girildi. Başta binlerce tescilli esere ev sahipliği yapan İstanbul olmak üzere, ülke genelindeki tüm restorasyon projelerinde "harçlı imalat" dönemi, fen kuralları gereği geçici olarak kapatıldı.
İstanbul Odaklı Kış Tedbirleri
İstanbul’un nemli ve sert rüzgarlı kış iklimi, özellikle Suriçi, Galata ve Üsküdar hattındaki taş yapılarda yürütülen derz ve horasan harcı uygulamalarını doğrudan etkiliyor. Uzmanlar, İstanbul’daki yüksek nem oranının, düşük sıcaklıkla birleştiğinde harcın kuruma süresini imkansız kıldığını ve don riskini artırdığını belirtiyor. İstanbul genelinde yürütülen büyük ölçekli külliye ve cami restorasyonlarında, iskelelerin dış cepheleri koruyucu filelerle kapatılsa da harcın kimyasal reaksiyonu için gereken ısı sağlanamıyor.
Teknik Engel: Neden +5 Derece?
Restorasyon projelerinde kullanılan geleneksel kireç esaslı harçlar ve horasan harçları hassas prizlenme sürecine sahiptir.
-
Don Riski: Sıcaklık +5∘C’nin altına düştüğünde harç içindeki suyun kristalleşmesi, malzemenin gözenekli yapısını bozar.
-
Karbonatlaşma Kaybı: Harcın mukavemet kazanması için gereken karbondioksit emilimi, soğuk ve aşırı nemli havalarda durur.
-
Geri Dönüşümsüz Hasar: Bu dönemde yapılan imalatlar, bahar aylarında "çiçeklenme" ve "ufalanma" yaparak taş dokusuna zarar verir.
Hukuki Çerçeve: "Fen Noktasından Çalışılamayan Günler"
Sektörün sadece teknik değil, idari ve hukuki süreçleri de bu hava değişiminden etkileniyor. Yapı İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili mevzuat uyarınca, hava şartlarının imalatın niteliğini bozacağı günler "çalışılamayan süre" olarak kabul ediliyor.
Hukuki Not: Yüksek yargı içtihatları ve kamu ihale mevzuatı gereği; sıcaklığın fen kurallarına uygun olmadığı dönemlerde idarenin (Vakıflar Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı vb.) onayı ile imalatlar durdurulmaktadır. Bu süreçte yüklenici firmaların iş programları revize edilmekte ve bu süreler "gecikme cezası" kapsamı dışında tutulmaktadır.
Anadolu Şantiyelerinde Durum Daha Sert
İstanbul merkezli bu duraklama, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’daki şantiyelerde çok daha erken başladı. Erzurum, Sivas ve Konya gibi illerdeki Selçuklu eserlerinde harçlı imalatlar Kasım ayı itibarıyla sonlandırılırken, İstanbul’da bu süreç Ocak ayı ile birlikte tamamen durma noktasına geldi.
Ekipler bu süreçte; harçlı imalatlar yerine atölye çalışmaları, ahşap konservasyonu, metal temizliği ve detaylı belgeleme (rölöve) işlemlerine yoğunlaşarak "ölü dönemi" verimli geçirmeyi hedefliyor.
