Tarihi Taş Yapıların İhyasında Dijital Dönüşüm: Yapay Zeka ile Hasar Tespiti
Karabük Üniversitesi (KBÜ) Safranbolu Başak Cengiz Mimarlık Fakültesi bünyesinde yürütülen vizyoner bir projeyle, tarihi taş yapıların hasar tespit süreçlerinin ileri dijital teknolojilerle hızlandırılması hedefleniyor. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenen bu özel proje kapsamında, tarihi yığma taş yapılardaki yüzey hasarlarının yapay zeka destekli makine öğrenmesi modeliyle tespit edilmesine yönelik kapsamlı bir çalışma yürütülüyor. Kültürel mirası teknolojiyle buluşturan bu adım, sektör için devrim niteliğinde yenilikçi bir yöntem geliştiriyor.
Akademik Kadrodan Yenilikçi Bir Sistem Geliştiriliyor TÜBİTAK 1002 destekli araştırma projesinde, alanında uzman akademisyenlerden oluşan güçlü bir kadro yer alıyor. Karabük Üniversitesi Mimarlık Bölümü'nden Arş. Gör. Mustafa Haki Eraslan'ın, Doç. Dr. Mehmet Mutlu yürütücülüğünde görev aldığı "Tarihi Yığma Taş Yapılarda Yüzey Hasarlarının Makine Öğrenmesi Modeli ile Tespiti" başlıklı projede, Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Bilgehan İyican ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünde görev yapan Doç. Dr. Serap Sevgi de araştırmacı olarak önemli bilimsel katkılar sağlıyor.
Arş. Gör. Mustafa Haki Eraslan, Türkiye'de ve dünyada çok sayıda tarihi taş yapı bulunduğunu belirterek, bu yapıların belgelenmesi, hasar tespitlerinin yapılması ve yapısal sağlıklarının izlenmesinin güncel araştırma konuları arasında yer aldığını söyledi.
Yüzey Verileri Derin Öğrenme Algoritmalarıyla Analiz Ediliyor Proje kapsamında Safranbolu başta olmak üzere Tokat, Amasya, İstanbul, Bartın, Kastamonu ve Bolu'daki tarihi taş yapılardan yüzey hasar verilerinin toplandığını belirten Eraslan, elde edilen verilerin derin öğrenme algoritmalarıyla eğitildiğini ifade etti. Yürütülen titiz çalışmada tarihi yapıların fotogrametrik verileri kullanılarak üç boyutlu modeller detaylıca oluşturuluyor. Açık kaynak kodlu yazılımlar üzerinden elde edilen cephe görüntüleri, geliştirilen yapay zekâ tabanlı sistemle analiz edilerek çatlak, deformasyon ve benzeri kritik yüzey hasarları tamamen otomatik olarak tespit ediliyor. Sürecin sonunda ise mimari müdahaleler için kritik olan rölöve ve hasar tespit raporları hazırlanıyor.
"Geleneksel Yöntemlerin Ötesine Geçmeyi Hedefliyoruz" Geliştirilen bu yüksek teknoloji sistemle geleneksel yöntemlerin çok ötesine geçmeyi hedeflediklerini belirten Eraslan, uzman denetimli yapay zekâ destekli bir hasar tespit iş akışı geliştirdiklerini ve elde edilecek çıktılarla ulusal ve uluslararası düzeyde yepyeni çalışmalar yürütmeyi amaçladıklarını kaydetti.
TÜBİTAK 1002 Programı kapsamında desteklenen projede oldukça önemli aşamaların başarıyla tamamlandığını aktaran Eraslan, kalan çalışmaların proje süreci içerisinde eksiksiz tamamlanacağını ifade etti. KBÜ'de yürütülen bu heyecan verici proje, yapay zekâ teknolojilerinin kültürel mirasın korunmasında kullanımına muazzam bir katkı sağlamayı ve tarihi yapıların belgelenmesi ile hasar analizlerinin bilimsel yöntemlerle çok daha hızlı yapılmasına yönelik çözümler geliştirmeyi amaçlıyor.
