Ayasofya'nın Zirvesinde Tarihi Operasyon: Ana Kubbe Röntgenleniyor
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde sürdürülen kapsamlı restorasyon çalışmalarında yepyeni ve tarihi bir aşamaya geçiliyor. Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi ve tarihi yapıların bakımı alanında uzman inşaat mühendisi Prof. Dr. Mehmet Selim Ökten, restorasyon sürecinin detayları hakkında önemli bilgiler verdi. Prof. Dr. Ökten, restorasyon kapsamında uygulamaya alınan 8 dilimli koruyucu branda (membran) sistemiyle, ana kubbede yürütülecek güçlendirme ve onarım çalışmalarının hava şartlarından etkilenmeden, güvenli bir şekilde sürdürülmesinin hedeflendiğini belirtti. Ökten ayrıca, bu yenilikçi sistemle birlikte kubbenin iç kısmındaki paha biçilemez tarihi mozaiklerin yağmur, rüzgâr ve diğer dış etkenlerden korunmasının amaçlandığını ifade etti.
"Cumhuriyet Tarihinin En Kapsamlı Çalışması" Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde devam eden çalışmaların, 1850'lerdeki Fossati restorasyonundan bu yana yapılan en kapsamlı müdahale olduğunu belirten Ökten, "Biz de deprem bölgesinde olduğumuz ve caminin strüktürel güvenliğini en ileri seviyeye çıkartmak durumunda olduğumuz için bu çalışmalar kapsamında güçlendirme ve onarım projesi hazırladık. Bu projelerin neticesinde yapıda bir çelik iskele yapılması hasıl oldu. Dolayısıyla çelik iskele 2025 yılının Eylül ayında sizlerin de gördüğü gibi caminin içinde çelik ayaklar kurulmaya başlandı. Daha sonra geçtiğimiz Ramazan ayının öncesinde iç çelik iskelenin kurulumu tamamlandı ve daha sonra kubbe üstündeki çelik iskelenin inşasına başlandı," dedi.
Kubbe Kurşunları Kaldırılıyor, Sargılama Başlıyor Restorasyonun güçlendirme etabını detaylandıran Prof. Dr. Mehmet Selim Ökten, üst çelik iskelenin inşasının Temmuz ayında tamamlandığını hatırlatarak, "Bu çok önemli bir aşama, çünkü bizim güçlendirme projemizde kubbenin güçlendirilmesi var. Ve yapılan analizlerde bu müdahaleleri yapabilmek için kurşun örtünün kaldırılması gerekiyor. Dolayısıyla kurşun örtüyü kaldırdığımız zaman kontrollü bir ortam oluşturmamız lazım, dış etkilerden yapıyı korumamız lazım. Ve bu minvalde gördüğünüz ve bu ayın başında tamamlanan çelik iskeleyi görüyorsunuz. Şimdiki aşama çelik iskelenin 8 dilim membranla üstünü kapatacağız ve 7/24 çalışma ortamı, kontrollü, güvenli bir çalışma ortamı sağlayacağız. Bu şekilde güçlendirme çalışmaları hızlı bir şekilde başlayacak ve devam edecek," şeklinde konuştu.
"Sanki Bir Arkeolojik Alan Gibi Çalışacağız" Kurşun kaplama kaldırıldığında, dönemsel hasarları bizzat yerinde tespit etme şansı bulacaklarını vurgulayan Ökten, uygulanacak son teknoloji güçlendirme metotlarını şu sözlerle ifadelerine ekledi: "İkinci sebebi, bizim kubbeyi güçlendirmek için üstten bir sargılama yapmamız lazım. Son teknoloji lifli polimer teknolojisi ile bu, deprem bölgesinde de çok uygulanan bir teknoloji. Kurşun kaplamayı kaldırmamız lazım. O kaplamayı kaldırdığımız zaman da yapıyı dış etkilerden korumamız lazım. Düşünün, kurşun kaplamayı kaldırdığımız zaman bir yağmur veya bir başka ekte olduğunda mozaiklere zarar gelebilir. İkincisi ve bizi çok heyecanlandıran, bütüncül olarak kurşun kaplamayı ve toprak katmanını aldığımızda dönem içinde hasar görmüş kubbenin bölümlerini de göreceğiz. Yani biz birtakım varsayımlar, çeşitli taramalar üzerine bu projeyi oluşturuyoruz, şimdi kubbenin gerçek halini göreceğiz ve sanki bir arkeolojik alan gibi çok nitelikli ve dikkatli bir çalışma yapabileceğiz. Buradaki membran da ileri bir teknoloji membran, üzerinde alev yürümez, hem yangın güvenliği olan hem de atmosferik etkilere karşı önlemi alınmış bir membran olacak."
Yapı Radarı ile Ayasofya'nın Röntgeni Çekiliyor Bu kapsamlı çalışmayla birlikte yapı hakkında ilk defa elde edilecek bilimsel verilere ulaşacaklarını söyleyen Ökten, sözlerini şöyle tamamladı: "Hızlı bir şekilde kurşun örtüyü ve alttaki katmanı kaldıracağız ve daha sonra yerinde tespit yapacağız. Bilimsel yöntemler aynı zamanda yapı radarı tarama sistemleriyle kubbe üzerinde ilk defa bu kadar detaylı bir nevi röntgenini çekmek gibi detaylı bilgilere sahip olacağız. Yapı ilk defa bütüncül şekilde çalışılıyor. Mesela şu anda yer altında da çalışma var, yer üstünde de çalışma var, kuzey cephesinde de çalışma var. Arkamda gördüğünüz Beyazıt Minaresi'nin güçlendirilmesi tamamlandı. Şimdi sırasıyla Fatih Minaresi ve Sinan Minarelerinin güçlendirilmeleri ve kubbe güçlendirilmeleri başlayacak. Artık dünyadaki konsept de yapıları sürekli olarak restore etmek, bakmak ve bunu aynı zamanda bir sanat eseri gibi paylaşmak."